یکی از مهمترین اسناد در مبادلات مالی که قابلیت اجرا از طریق مراجع قضایی را دارد، چک است که دارای هویت حقیقی و حقوقی میباشد و در معاملات تجاری و غیرتجاری کاربرد گستردهای دارد. با این تفاسیر، سوءاستفاده از چک یکی از چالشهای رایج در حوزه مالی به شمار میرود. با توجه به اهمیت این موضوع، در این مقاله از دنیای وام قصد (ارائه دهنده انواع وام بدون ضامن) داریم بهصورت جامع به بررسی جنبههای مختلف سوءاستفاده از چک بپردازیم. پس تا پایان با ما همراه باشید.
سو استفاده از چک یعنی چه؟
چک یکی از اصلی ترین ابزارهای مالی در اقتصاد هر کشور بشمار می رود و امکان سوءاستفاده از آن وجود دارد. اگر بخواهیم سوءاستفاده از چک را به زبان ساده بیان کنیم، به کارهای غیرقانونی گفته میشود که در زمان صدور چک، از سوی صادرکننده یا دارنده آن، با هدف وارد کردن خسارتهای مالی و اعتباری به دیگران انجام میگیرد.
ابعاد مختلف سو استفاده از چک
از آنجایی که روزانه هزاران چک جهت معاملات تجاری و غیر تجاری بین افراد جابه جا می شود، در مواردی ممکن است نقد شدن آن با چالش های زیادی همراه باشد که همهی آنها کلاهبرداری از چک محسوب نمی شوند که سوءاستفاده از چک به شکلهای مختلفی انجام می شود و در زیر به آنها اشاره شده است.
چک جعلی
منظور از چک جعلی این است که فردی با نیت کلاهبرداری، امضای صاحب حساب را جعل کرده و تلاش میکند پول را از حساب او برداشت کند. گاهی اوقات امضای جعلی با امضای اصلی صاحب حساب متفاوت است و در این صورت بانک چک را معتبر نمیداند و آن را بلامحل اعلام میکند.
چک های سرقتی
اگر شخصی چکی را بدزدد، آن چک سرقتی محسوب میشود. همچنین اگر با استفاده از آن چک کسی را فریب دهد و از او پول دریافت کند، طبق قانون، این عمل کلاهبرداری به حساب میآید. خوشبختانه با اجرای قوانین جدید چکهای صیادی، تا حد زیادی از سرقت و سوءاستفاده از چک جلوگیری شده است.
صدور چک بدون موجودی
معمولترین شکل سوءاستفاده از چک، صدور چک بدون موجودی است. به این صورت که دارنده یا صادرکننده چک، برای پرداخت بدهی، چکی صادر میکند در حالی که موجودی کافی در حساب بانکی خود ندارد.
چکهای تاریخدار
از دیگر راههای کلاهبرداری یا سوءاستفاده از چک، نوشتن تاریخ چک عقبتر از تاریخ فعلی است. به طور مثال، اگر اکنون ۱۹ آبان باشد، فردی که قصد سوءاستفاده از چک را دارد، تاریخ آن را ۵ مهر قید میکند تا چک قدیمی محسوب شود و هنگام نقد کردن، حسابش موجودی کافی نداشته باشد و از پرداخت وجه امتناع کند.
تغییر در اطلاعات چک
اطلاعاتی مانند مبلغ و تاریخ، از جمله مواردی هستند که دارنده یا صادرکننده چک میتواند با تغییر آنها، بهراحتی به طلبکاران خسارت مالی و اعتباری وارد کرده و از چک علیه آنها سوءاستفاده کند.
عواقب و نتایج سوءاستفاده از چک
طبق قانون مجازات اسلامی و قانون تجارت ایران، سوءاستفاده از چک دارای مجازاتهای حقوقی و کیفری است که بر اساس شدت جرم رخداده تعیین میشود. لازم به ذکر است اگر فرد بعنوان کلاهبردار شناخته شود، بر طبق ماده 1 قانون تشدید مجازات به 1 تا 7 سال زندان محکوم می شود در موارد دیگر اگر جرم خیلی سنگین باشد مجرم علاوه بر اینکه مال را باید برگرداند به 2 تا 7 سال هم زندانی دارد. در زیر به توضیح برخی از این پیامدها اشاره شده است.
• مجازات کلاهبرداری
یکی از اصلیترین و مهمترین مجازاتهایی که برای صدور چک بلامحل در نظر گرفته میشود، کلاهبرداری است، به این صورت که صادرکننده چک بهعنوان کلاهبردار شناخته شده و باید مجازات سنگین و قابلتوجهی بپردازد.
• تعقیب قضائی
زمانی که طلبکار متوجه سوءاستفاده از چک میشود، میتواند از طریق مراجع قضایی علیه صادرکننده چک شکایت کند. در این صورت، مراجع قضایی پیگیریهای لازم را انجام داده و اقداماتی برای گرفتن حق طلبکار انجام میدهند.
• صدور حکم توقیف اموال
اگر در روند پیگیری مراجع قضایی، سوءاستفاده از چک تأیید شود، طلبکار میتواند در دادگاه درخواست توقیف اموال فرد متخلف را مطرح کند تا از طریق فروش این اموال، طلب خود را وصول کند.
اقدامات مهم قبل از معامله با افراد سودجو
• عدم بیاعتنایی به چکهای دریافتی
یکی از نکات مهم در زمان کار با چک، استعلام صادرکننده چک است که حتماً باید قبل از دریافت چک انجام شود. این اقدام میتواند از سوءاستفاده از چک جلوگیری کند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، میتوانید از مشاوره رایگان مجموعه وام کمک بهرهمند شوید.
• مشاوره حقوقی
در هنگام کار با چک، اگر به هر موضوعی مشکوک شدید یا ابهامی برای شما پیش آمد، میتوانید از مشاوره حقوقی کمک بگیرید. با راهنمایی یک وکیل متخصص، میتوانید به بهترین راهکارها دست یابید.
• مستندسازی
پیشنهاد میشود از تمامی اقداماتی که در قالب چک انجام میشود مستند تهیه نمایید. همچنین ضروری است از تمامی قراردادها و توافقات، مستندات رسمی و معتبر در اختیار داشته باشید.
نکات مهم برای جلوگیری از کلاهبرداری از طریق چک صیادی
- جهت تکمیل اطلاعات چک، از خودکار معمولی استفاده گردد. از خودنویسهایی که ممکن است باعث ایجاد جوهر اضافی یا ناخوانا شدن نوشتهها شوند، استفاده نشود.
- توصیه میشود هویت صاحب چک را بهخوبی بشناسید. اگر او از دوستان یا آشنایان شماست، میتوانید از دیگران دربارهی اعتبار و سابقهی او پرسوجو کنید. اما اگر فرد را نمیشناسید، بهتر است از مبادلهی چک با او خودداری کنید.
- چک دریافتی را از سامانه ساد 24 استعلام بگیرید، تا مطمئن شوید چک سرقتی یا مفقودی نباشد.
- چک های صیادی دارای کد یکتای 16 رقمی می باشند که به راحتی می توانید از سامانه 701701 بانک مرکزی استعلام صادر کننده را بگیرید.
- اطلاعات چک، بهویژه تاریخ و مبلغ، با دقت کامل تکمیل شود و دقت کنید چک غیر عادی نباشد.
- تحت هیچ شرایطی چک نباید خط خوردگی داشته باشد.
- توصیه میشود از صدور چک سفیدامضا بهطور کامل خودداری نمایید.
- جهت جلوگیری از سرقت یا سوءاستفاده، دستهچک را در مکانی امن نگهداری کنید و در صورت گم شدن، بلافاصله به بانک مراجعه نمایید.
مراحل قضایی و ثبت شکایت
اولین مرحله برای شکایت و وصول چک، ثبت برگهی لاشک چک در بانک است. پس از آن باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و شکایت خود را ثبت کنید تا پرونده در دادسرا بهصورت کیفری بررسی شود. در ادامه، کارشناس حقوقی و قاضی پیگیریهای لازم را انجام داده و پس از بررسی، رأی نهایی صادر میشود. پس از صدور رأی، مجازات مشخص شده و در صورت نارضایتی، امکان اعتراض به رأی نیز وجود دارد.
سخن پایانی
در پایان باید گفت که اگر چک با هدف فریب، بهصورت سرقتی، جعلی یا بلامحل صادر شود، جرم کلاهبرداری محسوب شده و مجازات آن بسته به شدت جرم متفاوت است. توصیه میشود پیش از هر اقدامی در خصوص چک، حتماً از وکیل، مشاوره حقوقی دریافت کنید. همچنین در مجموعه دنیای وام میتوانید وام با دستهچک صیادی دریافت کرده و برای کسب اطلاعات بیشتر از مشاوره رایگان این مجموعه بهره ببرید.