زمانی که یک فعالیت تجاری یا اقتصادی آغاز میشود، بخش عمده معاملات مالی معمولاً از طریق چک انجام میشود. بنابراین، اگر با چک الکترونیک و نحوه استفاده از آن آشنایی نداشته باشید، یا از چک صیادی و قوانین مرتبط با آن مطلع نباشید، ممکن است با مشکلات و ریسکهای مالی مواجه شوید.
با توجه به اینکه چک بهجای پول نقد در معاملات استفاده میشود و هر ابزار مالی در دنیای اقتصاد دارای شرایط و قوانین خاص خود است، چک نیز از این قاعده مستثنی نیست. لذا در این مقاله، دنیای وام تلاش کرده است نکات مهم مربوط به چک در معاملات تجاری را بهطور جامع بیان کند.
انواع و اشکال مختلف چک صیادی
چک، بهعنوان پرکاربردترین ابزار پرداخت در معاملات مالی بین دو طرف، امنیت و اعتماد را فراهم میکند. چکها به دو نوع عادی و تضمینی تقسیم میشوند.
چک رمز دار
چکی که توسط بانک به دستور صاحب حساب برای بانک دیگری صادر میشود، چک بینبانکی رمزدار نامیده میشود. این چکها با هدف انتقال وجه بین حسابهای بانکی صادر میشوند و قابل نقد شدن مستقیم برای فرد حامل نیستند. لازم به ذکر است که چکهای بینبانکی رمزدار از امنیت بسیار بالایی برخوردار هستند.
چک تضمین شده
این چک به درخواست صاحب حساب برای فرد حامل صادر میشود. حتی اگر موجودی حساب کافی نباشد، زمانی که گیرنده چک را به هر شعبه بانکی ارائه دهد، امکان برداشت وجه از آن وجود دارد؛ به عبارت دیگر، بانک پرداخت آن را تضمین میکند.
چک مسافرتی
در مواردی که حجم پول زیاد است و حمل آن خطرناک میباشد، چک مسافرتی گزینه مناسبی است. این چک مانند دیگر انواع چکها توسط بانک صادر میشود و میزان وجه آن در شعب بانک صادرکننده قابل نقد شدن است.
چک در وجه حامل
با راهاندازی سامانه صیاد، صدور چک بدون درج نام و مشخصات گیرنده امکانپذیر نیست و تمامی اطلاعات گیرنده باید در سامانه ثبت شود. لازم به ذکر است که پیش از این، در چکهای در وجه حامل احتمال وقوع کلاهبرداری بسیار بالا بود.
چک الکترونیکی
از سال ۱۳۹۷، چکهای الکترونیکی جایگزین چکهای کاغذی شدهاند. این چکها از نظر ماهیت همان چکهای کاغذی هستند و تمامی قوانین مربوط به چکها در مورد آنها نیز برقرار است، با این تفاوت که به صورت فیزیکی وجود ندارند. فرایند استفاده از چک الکترونیکی به این صورت است که ابتدا امضای الکترونیکی در سامانههای مربوط ثبت شده و یک کد شهاب دریافت میشود.
پس از آن، امکان صدور و استفاده از چک الکترونیکی فراهم میشود. این چکها نیز باید در سامانه صیاد ثبت شوند و وجه آنها از طریق اینترنت بانک یا همراه بانک به حساب گیرنده واریز میشود.
چک موردی
گاهی ممکن است شما دسته چک نداشته باشید اما برای خرید کالا یا دریافت وام نیاز به چک داشته باشید. در این شرایط میتوانید به بانک مراجعه و درخواست صدور یک چک تکی کنید که به آن چک موردی گفته میشود. این نوع چکها نیازی به ثبت در سامانه صیاد ندارند و همچنین قابل صدور برای فرد حامل نیستند.
چک ضمانت
برای بسیاری از افراد پیش آمده که هنگام استخدام از آنها چک ضمانت خواسته شده است. حتی اگر خودتان دسته چک نداشته باشید، میتوانید از طریق دیگران آن را تهیه کرده و به عنوان تضمین انجام کار ارائه دهید.
چک عادی
یکی از رایجترین انواع چک که در معاملات مورد استفاده قرار میگیرد، چک عادی است. این چک از طریق افتتاح حساب در بانک و دریافت دسته چک، بر اساس شرایط تعیینشده توسط بانک صادر میشود. هنگام صدور، ثبت چک در سامانه صیاد الزامی است. با توجه به اینکه پرداخت این چک تضمینشده نیست، احتمال برگشت خوردن آن وجود دارد.
اجزای اصلی چک
هنگامی که یک چک صادر میشود، سه رکن اصلی مطرح میشوند: صادرکننده چک، گیرنده چک و بانک پرداختکننده. هر یک از این سه رکن وظایف مشخصی دارند تا چک بهدرستی وصول شود.
هنگامی که یک چک صادر میشود، سه رکن اصلی در آن نقش دارند:
- صادرکننده چک: همان دارنده حساب بانکی که موظف است مبلغ مندرج در تاریخ قید شده را پرداخت کند.
- بانک محال علیه: بانکی که مسئول پرداخت وجه چک به گیرنده است.
- گیرنده چک: با پشتنویسی و امضا مالکیت چک را ثبت میکند و میتواند به بانک مراجعه و مبلغ را دریافت کند.
مزایای استفاده از چک در معاملات تجاری
با توجه به اینکه حمل و انتقال پول نقد در معاملات مالی و تجاری از امنیت پایینی برخوردار است، چک بهعنوان یک جایگزین امن و قابل پیگیری مطرح میشود. استفاده از چک باعث میشود پرداختها با اعتماد بیشتری انجام شود و امور مالی سریعتر و راحتتر پیش برود. همچنین، چک معاملات را رسمیتر و مستندتر میکند.
کلیه نکات مربوط به چک که همه باید بدانند
اگر فردی چک بلامحل صادر کند، مطابق ماده ۷ قانون چک، مشمول مجازاتهایی مانند حبس و زندان خواهد شد که مدت آن از ۶ ماه تا یک سال بسته به مبلغ چک متغیر است.
برگشت چک یکی از مشکلات شایع در معاملات است و نکات زیر میتواند به کاهش ریسک کمک کند:
- قوانین مذکور برای تمامی چکها قابل تعمیم نیستند، اما بهعنوان فردی که معاملات خود را با چک انجام میدهد، آگاهی از آنها ضروری است تا از دردسر و مشکل جلوگیری شود.
- اگر تاریخ وصول چک در روز تعطیل یا روزهایی که اکثر شعب نیمهتعطیل هستند (مثلاً پنجشنبه) باشد، مراقب باشید.
- چکهایی که تاریخ، محل یا امضا خطخورده یا مخدوش دارند، ریسک بالاتری دارند.
- اگر صادرکننده چک، چک جدید صادر نکند و از چکهای آماده موجود استفاده کند، به تاریخ، مبلغ و امضا توجه کنید.
- به مبلغ چک دقت کنید و مطمئن شوید که عدد و حروف با هم مطابقت دارند.
- در صدور و دریافت چکهای افراد ممنوعالخروج، همسر خود، شرکتها و سازمانها با احتیاط عمل کنید.
- از مهمترین نکاتی که هنگام صدور چک باید به آنها توجه ویژه شود، به ترتیب عبارتند از: امضا، مبلغ مندرج، نام صادرکننده و تاریخ چک که از همه حیاتیتر است. در صورتی که هر یک از این موارد به درستی درج نشود، چک بیاعتبار تلقی خواهد شد.
- صادرکننده چک همان صاحب حساب بانکی است که موظف است مبلغ مندرج در چک را در تاریخ قید شده پرداخت کند.
- بانک محال علیه، همان بانکی است که مسئول پرداخت وجه چک به گیرنده است.
- گیرنده چک با پشتنویسی و امضای چک، مالکیت آن را ثبت میکند (نکات مهم درباره چک چند امضایی) و معمولاً پشتنویسی با عبارت «در وجه …» آغاز میشود. سپس دریافتکننده میتواند با مراجعه به بانک، مبلغ چک را وصول کند.